مشروح است و به سه بخش اصلي تقسيم شده است؛ بهترتيب ((دربارهٴ تربيت بازها و مراقبت معمولي از آنها))؛ ((بيماريهايشان)) و ((چگونگي درمان آنها)).
عموماً بهتر است مطالعهٴ متنهاي سدهٴ چهاردهم را با بررسي كتابهاي چاپي سدهٴ پانزدهم به پايان رسانيم، كه غالباً معرف سنّتهاي قديمتر است. موٴلف فرصت بررسي آنها را ندارد، بلكه به اشاراتي اكتفا ميكند.
قديميترين متن چاپي با كمال تعجب يك كتاب آلماني است. آنگاه، متنهاي انگليسي چاپ شد، از قبيل
كتاب سنت آلبانز. آنگاه، متنهاي فرانسوي را داريم. شايد به اين علت آنها ديرتر چاپ شدند، كه نسخههاي خطي فرانسوي در هر خانهٴ اشرافي پيدا ميشد.
عجيب است كه تنها رسالهٴ شرقي در بازداري در اين عصر متعلق به محمودبن محمد بارجيني و به زبان تركي است، ولي پيداست كه از آثار عربي و فارسي اقتباس شده است.
بازداري در اصل يك ورزش شرقي بود، كه تا پس از جنگهاي صليبي در غرب چندان رونقي نيافت. جالب آنكه رسالههاي عربي در باب بازداري نسبتاً اندك است. در عوض كتابهاي زيادي دربارهٴ اسبداري موجود است، دربارهٴ كاربردشان در شكار يا سواري، مراقبتشان هنگام سلامتي و بيماري و تكثير آنها. به كتابهاي مذكور در فصل اول ميتوان آثار عبداللهبن محمدبن جُزًي و ابنهُذَيْل اندلسي و محمدبن مَنگَلي و محمدبن لاجين و طَيْبُغابن عبدالله را افزود. شخص اخير داراي تبار تركي و يوناني بود و معرف گروه چشمگيري از مردمي كه امروز هم به اندازهٴ سدهٴ چهاردهم، ميتوان آنان را در شرق ديد.
از ويژگي اسبشناسي اسلامي قبلاً بحث كرديم. كافي است تكرار كنيم كه اين كتابها با آثار مربوط به شكار عربي تفاوت زيادي دارند، ولي بهطور ضمني از همان مسائل مشابه بحث ميكنند. تفاوتشان در تلقي كلي و در فصلبندي مطالب است.
12. ماهيگيري. احتمالاً تنها رساله در باب ماهيگيري را ميتوان در چاپ دوم
كتاب سنتآلبانز (وستمينستر 1496)، يافت. البته در وجود اين رساله هيچ شكي نيست، كه قديميترين رسالهٴ موجود انگليسي در باب ماهيگيري است، ولي انتساب آن به بانو جوليانا برنرز و نيمهٴ اول سده پانزدهم مورد ترديد است.
متن كتابهاي چاپي ديگري از سدهٴ پانزدهم به زبانهاي آلماني و فرانسه را هم بههمان قدمت ميتوان دانست ـ اگر قديميتر از آن نباشند. رسالهٴ آلماني
Fisch-und Vogelfang سهبار در سال 1498 در استراسبورگ و ارفورت چاپ شد و رسالهٴ فلاندري
Visschers ende Vogheleers در سال 1500 دوبار در آنتورپ به چاپ رسيد. اين رسالههاي آلماني و فلاندري درباب شكار پرنده و ماهيگيري است، كه ورزشهاي فقرا بود.
13. جانوران خاص. پيش از گفتگو از كتابها يا موضوعات مربوط به جانوران يا گروههاي